De coronacrisis drukt ons keihard op de feiten van flexarbeid. De mensen met de zwakste positie op de arbeidsmarkt worden het hardst geraakt door de maatregelen. De meest fantasierijke flexvormen blijken het fnuikendst.

De regering heeft voor het grootste deel van de werknemers en werkgevers goede maatregelen bedacht. Werknemers in vaste dienst kunnen er op vertrouwen dat hun werkgever van de overheid middelen krijgt om de lonen te betalen, via de wet NOW. 

Zzp’ers kunnen met versoepelde eisen drie maanden een uitkering op bijstandsniveau aanvragen vide de TOZO. Deze maatregelen werken voor de meeste Nederlanders. De regering heeft snel en daadkrachtig gehandeld.

Wal en schip
Er zijn helaas te veel mensen die tussen de wal en het schip vallen. Dat zijn precies de groepen die in de meest onzekere positie op de arbeidsmarkt zitten. Werknemers met tijdelijke contracten, nul-uren contracten, uitzendkrachten, oproepkrachten, parttime freelancers. Er is geen werk meer voor ze en de werkgever hoeft ze niet meer op te roepen. Maar als je hier en daar eens wat weken gewerkt hebt dan voldoe je niet aan de wekeneis voor het recht op WW. Dan rest de bijstand. Maar ook daar heb je niet altijd recht op. Je moet wel in het juiste hokje passen.

Juiste vakje
Werkenden die een oproepcontract combineerden met klussen als zzp'er. Zij maken niet genoeg uren voor de TOZO. Omdat ze daar weer te hapsnap werk kregen komen ze niet in aanmerking voor de ww.  En dat zijn er veel, mensen die parttime zzp-en en partime een arbeidscontract hebben. Het aanbod van werk komt niet altijd in  mooie afgeronde banen of opdrachten. Er is geen hokje voor dit soort werkenden.

Zonder papieren geen recht
Het diepst in de penarie zitten de werkenden zonder geldige verblijfsdocumenten, de illegale werkster of afwashulp in het restaurant. Zij werken door ook als ze ziek zijn. Als hun werk toch wegvalt is er voor hen helemaal niets, alleen de goedheid van hun opdrachtgever die hen wellicht wil doorbetalen. Het bittere is dat er altijd vraag was en weer zal zijn naar hun diensten, maar dat in tijden van crisis ze maar even helemaal onzichtbaar moeten zijn.

Verantwoordelijkheid verschuiven
De coronacrisis maakt pijnlijk duidelijk voor wie de regelingen zijn: voor mensen die in de juiste hokjes passen. Veel werkgevers nemen gelukkig hun verantwoordelijkheid en houden ook hun flexwerkers in dienst. Sommige werkgevers echter hebben er de afgelopen jaren een sport van gemaakt om buiten de lijnen van de vakjes te kleuren en elke verantwoordelijkheid voor werknemers te omzeilen. Door ze te verleiden als zzp’er te werken. Door een hele lange keten van tijdelijke contracten, via een payrollbedrijf mogelijk gemaakt. Nul-urencontracten. Alles om maar niet de verantwoordelijkheid te nemen. Dt kon allemaal omdat de wetten dat mogelijk maakten, met medeweten van de traditionele polder.

Nu ‘shit hits the fan’ dumpen ze het laatste beetje verantwoordelijkheid door hun werknemers gewoon niet meer op te roepen. ‘En succes met je gang naar de sociale zekerheid!’ Diezelfde sociale zekerheid waar ze zo min mogelijk aan hebben meebetaald. Vrijheid, blijheid, flexibiliteit, ieder zijn eigen verantwoordelijkheid, weet je wel. Wie nu nog durft te zeggen dat succes een keuze is, dat je je slechte positie aan jezelf te danken hebt, dat ellende je eigen schuld is moet heel hard z'n mond spoelen met groene zeep.

Rafelranden arbeidsmarkt
De Commissie Borstlap beschreef nauwkeurig hoeveel gaten en ongelijkheid er in onze arbeidsmarkt zitten. We zien ze nu in de naakte waarheid: alle mensen die hun werk kwijtraken en niets hebben aan de noodregelingen zitten in de rafelrand van onze arbeidsmarkt. Er is veel vraag naar de mensen in de rafelrand in gewone tijden, maar ze zijn ook zo weer gedumpt als het slechter gaat. 

Deze crisis gaat weer over. Het eerste dat we moeten doen is met het advies van de Commissie Borstlap in de hand een nieuw stelsel van zekerheid voor iedereen ontwerpen. Zonder al die hokjes, uitzonderingen, ontsnappingen, constructies en contractjes; de rotzooi op de arbeidsmarkt. Zodat geen enkele werkende tussen de wal en het schip van onze gezamenlijke verantwoordelijkheid kan vallen.

28 maart 2020