Toevallig ben ik zelf de afgelopen maand getuige geweest van twee op het oog totaal verschillende situaties, waarbij niettemin een zelfde achtergrond speelde. Het waren namelijk allebei situaties waarbij een cao ervoor zorgde dat de arbeidsvoorwaarden en rechtspositie van degenen die eronder vielen enorm achteruitging.
Uitzendkrachten
De ene zaak speelt in de uitzendbranche. In een spraakmakend artikel van 31 maart toonde Follow the Money aan, dat sinds 2011 veel uitzendbedrijven te weinig loon hebben uitgekeerd aan uitzendkrachten. Follow the Money schat in dat het in totaal gaat om tientallen miljarden euro’s.
Diverse arbeidsrechtsgeleerden schatten de kans dat uitzendkrachten dit winnen, als ze een rechtszaak starten, positief in. Hoogleraar arbeidsrecht en voormalig SER-lid Evert Verhulp stelt in een reactie in Follow the Money: ‘Als mensen zich en masse gaan melden, is de uitzendsector failliet’. Minister Vijlbrief stelt in een reactie dat de ‘uitzendbranche zich niet aan de regels hield’.
Hoe kan dit gebeuren? Ook dat heeft Follow the Money uitgezocht. Dit kon gebeuren, omdat FNV dit mogelijk gemaakt heeft in de cao voor uitzendkrachten, hoewel er nauwelijks uitzendkrachten lid zijn van een vakbond. Niet alleen FNV trouwens, maar ook CNV en de Unie sloten jarenlang de uitzend-cao. Waarom zouden vakbonden een cao sluiten, als ze daarmee de situatie slechter maken voor werknemers? Deze bonden erkennen dit ook, althans CNV-bestuurder Stroek tegenover Follow the Money: ‘We hadden die cao’s niet meer moeten tekenen.’ Want, zo erkende hij, het zijn cao’s ‘waarin we faciliteren dat mensen mínder krijgen dan waar ze recht op hebben’.
FNV was toen al zwaar vergrijsd en had vooral oude witte mannen met vaste contracten en een goudgerande pensioenregeling als lid. Dat is helaas niet veranderd. En FNV vond het belangrijker om het vaste contract te beschermen dan om iets voor uitzendkrachten te regelen. Dus gooiden ze die maar voor de bus en sloten ze een uitzend-cao waar uitzendbureaus hun uitzendkrachten zwaar konden onderbetalen.
Piloten
De andere speelt bij voormalig Martinair piloten, die via een rechtszaak afgedwongen hebben dat ze bij KLM in dienst zijn getreden. KLM had namelijk vanaf begin deze eeuw Martinair eerst deels en later geheel in eigendom, en begon vervolgens de vracht die Martinair vloog over te hevelen naar de eigen vliegtuigen. Daardoor bleef Martinair achter met (te) weinig vracht en (dus) te veel piloten. Martinair heeft een deel van hen in 2015/2016 ontslagen. De piloten zijn naar de rechter gestapt en deze oordeelde uiteindelijk dat het een Overgang van Onderneming was. Hierdoor moest KLM de piloten alsnog een arbeidsovereenkomst aanbieden met terugwerkende kracht tot 1 januari 2014. In de gerechtelijke procedures stelde KLM zich daartegen steeds teweer met het argument ‘dat de Martinair piloten dan onder de KLM passage-piloten cao zouden gaan vallen’. KLM wilde dat niet omdat de loonwaarde in die cao hoger ligt dan in de Martinair cao. Toen eenmaal vaststond dat KLM ze alsnog in dienst moest nemen heeft KLM snel een cao gesloten met de pilotenvakbond VNV, waarbij ze de al jaren verlopen Martinair cao nieuw leven inbliezen. Bovendien kreeg deze cao een standaard karakter, waardoor KLM ook niet meer de andere (betere) cao mocht toepassen.
Waarom deed VNV dit? Ze hadden nauwelijks nog leden onder de Martinair piloten, en vooral leden onder de KLM-passage piloten. En die wilden de Martinair piloten er niet bij hebben. Dus gooide de VNV die laatsten onder de bus met een cao waar ze niet van gediend waren.
Droevig is het wel, dat vakbonden kennelijk cao’s kunnen sluiten die de rechtspositie en arbeidsvoorwaarden verslechteren in plaats van verbeteren. Vreemd is ook dat dit nauwelijks aandacht krijgt in de pers. Journalisten gaan er als snel van uit, dat de vakbond wel het beste voor heeft met iedereen, en realiseren zich vaak niet dat het heel erg afhangt van wie hun leden zijn.
Hoe dan ook, AVV heeft dit probleem vanaf de oprichting trachten te ondervangen door een transparante werkwijze en door bij lage organisatiegraad iedereen een stem te geven over de eigen cao, niet alleen de leden.
Op die manier voorkomen we bovenstaande wantoestanden en krijgen we resultaten met een breder draagvlak.
Martin Pikaart - voorzitter AVV
29 april 2026
